Coraz częściej po publikacji informacji o brutalnych przestępstwach media i służby podają jedynie, że sprawcą był „obywatel Polski”. W praktyce takie określenie bywa jednak mylące, ponieważ sam formalny status obywatela nie zawsze oznacza rzeczywistą więź z państwem, jego kulturą czy wspólnotą narodową. Coraz więcej osób zwraca uwagę, że obywatelstwo zaczyna być traktowane wyłącznie jako administracyjna procedura, a nie potwierdzenie faktycznej integracji, znajomości języka i lojalności wobec kraju.
Doświadczenia wielu państw Europy Zachodniej pokazują, do jakich problemów może prowadzić zbyt liberalna polityka migracyjna i łatwe przyznawanie obywatelstwa. We Francji, Niemczech czy Belgii od lat narastają napięcia społeczne związane z tworzeniem się zamkniętych środowisk imigranckich, słabą asymilacją części przybyszy oraz wzrostem przestępczości w niektórych dzielnicach dużych miast. Formalne posiadanie paszportu danego państwa nie sprawia automatycznie, że dana osoba identyfikuje się z jego kulturą, historią i zasadami życia społecznego.
Polska przez dekady pozostawała krajem stosunkowo bezpiecznym i spójnym kulturowo. Właśnie dlatego coraz częściej pojawiają się głosy, że państwo powinno wyciągać wnioski z błędów popełnionych przez Zachód, zamiast je powielać. Krytycy obecnej polityki ostrzegają, że brak skutecznej kontroli migracji, zbyt łatwe nadawanie obywatelstwa oraz niewystarczająca reakcja wobec cudzoziemców łamiących prawo mogą w przyszłości doprowadzić do podobnych problemów także w Polsce.
Polskie obywatelstwo powinno być traktowane jako szczególne wyróżnienie i potwierdzenie realnej więzi z państwem. Oznacza to nie tylko wieloletni pobyt w kraju, ale również znajomość języka polskiego, poszanowanie prawa, identyfikację z kulturą i historią narodu oraz aktywne uczestnictwo w życiu społecznym. Coraz częściej podkreśla się także, że osoby ubiegające się o obywatelstwo powinny dawać gwarancję lojalności wobec państwa i gotowości do działania na rzecz jego bezpieczeństwa.
W debacie publicznej coraz częściej pojawiają się propozycje zaostrzenia zasad przyznawania obywatelstwa. Dotyczą one między innymi wydłużenia wymaganego okresu pobytu, dokładniejszej weryfikacji znajomości języka polskiego, sprawdzania przeszłości kandydatów oraz oceny stopnia ich integracji ze społeczeństwem. Zwolennicy takich zmian argumentują, że obywatelstwo powinny otrzymywać wyłącznie osoby rzeczywiście związane z Polską i respektujące obowiązujące w niej normy społeczne oraz prawne.
Podobne rozwiązania są już wdrażane lub rozważane w wielu krajach Europy. Wynika to z rosnącego przekonania, że wieloletnia, skrajnie liberalna polityka migracyjna doprowadziła do licznych problemów społecznych i bezpieczeństwa. Coraz więcej państw decyduje się więc na zaostrzenie procedur naturalizacyjnych oraz większy nacisk na integrację cudzoziemców.
W opinii wielu osób nie może dochodzić do sytuacji, w której obywatelstwo otrzymują ludzie lekceważący polskie prawo, angażujący się w działalność przestępczą lub otwarcie okazujący pogardę wobec państwa, które przyznało im pełnię praw obywatelskich. Obywatelstwo to bowiem nie tylko przywileje, ale również obowiązki oraz odpowiedzialność wobec wspólnoty narodowej.
Pojawiają się także postulaty dotyczące zmian konstytucyjnych umożliwiających odebranie obywatelstwa osobom naturalizowanym, które dopuściły się szczególnie ciężkich przestępstw, działały przeciw bezpieczeństwu państwa, uczestniczyły w działalności terrorystycznej albo uzyskały obywatelstwo na podstawie fałszywych informacji. Zwolennicy takich rozwiązań argumentują, że państwo powinno posiadać skuteczne narzędzia reagowania wobec osób, które wykorzystały polskie obywatelstwo wyłącznie instrumentalnie.
Dyskusja na temat migracji i obywatelstwa często wywołuje silne emocje. Część uczestników debaty uważa jednak, że rozmowa o bezpieczeństwie obywateli, spójności społecznej i interesie państwa nie powinna być automatycznie sprowadzana do oskarżeń o nietolerancję czy ekstremizm. Każde państwo ma bowiem prawo określać zasady przyznawania obywatelstwa oraz oczekiwać od nowych obywateli poszanowania prawa i lojalności wobec kraju.
Polski paszport powinien oznaczać coś więcej niż wyłącznie formalny wpis w dokumentach. Zdaniem zwolenników zaostrzenia przepisów Polska powinna już teraz wyciągać wnioski z doświadczeń innych państw europejskich, aby w przyszłości uniknąć problemów związanych z brakiem integracji, wzrostem przestępczości i osłabieniem więzi społecznych.
Coraz częściej pojawiają się również głosy, że konieczna jest dyskusja nad zasadami automatycznego nabywania obywatelstwa przez dzieci pochodzące ze związków mieszanych. Zwolennicy zmian podkreślają, że samo formalne pochodzenie nie powinno przesądzać o przyznaniu obywatelstwa bez realnego związku z polską kulturą, językiem i społeczeństwem. Ich zdaniem obywatelstwo powinno być ściśle związane z faktyczną integracją oraz identyfikacją z państwem polskim.
Komentarz: Od kilku lat rozsądni publicyści zwracają uwagę na to, że rosnąca liczba obcokrajowców w Polsce nie jest przypadkiem. Jak widać, mieli gorzką rację…