Wypowiedzi szefa ukraińskiej dyplomacji Andrija Sybihy z 21 czerwca 2026 roku pokazują, że władze w Kijowie zdecydowały się obrać kurs otwartej konfrontacji z Polską. Minister oskarżył prezydenta Karola Nawrockiego o zniszczenie dotychczasowych osiągnięć w relacjach polsko-ukraińskich, nazwał go „burzycielem” oraz zasugerował, że jego działania są korzystne dla Moskwy. Jednocześnie przekonywał, że Ukraina od początku wykazywała się konstruktywnym podejściem, była wdzięczna za polską pomoc i pozostawała gotowa do dialogu. Fakty wskazują jednak na znacznie bardziej złożony obraz sytuacji.
Źródłem obecnego kryzysu była decyzja władz Ukrainy o nadaniu jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy nazwy „Bohaterów UPA”. Stało się to pod koniec maja 2026 roku. Trudno uznać taki krok za neutralny wobec Polski, która od lat jednoznacznie potępia działalność UPA i uznaje zbrodnie dokonane na Wołyniu oraz w Małopolsce Wschodniej za ludobójstwo. Ukraińskie władze doskonale znały wrażliwość polskiej opinii publicznej w tej kwestii, a mimo to zdecydowały się na krok, który musiał wywołać reakcję Warszawy.
Co istotne, Polska nie odpowiedziała natychmiastową eskalacją. Z informacji ujawnionych w mediach wynika, że prezydent Karol Nawrocki przez pewien czas oczekiwał na kontakt ze strony Wołodymyra Zełenskiego oraz na gest mogący świadczyć o gotowości do rozwiązania sporu. Wśród rozważanych działań miało znaleźć się m.in. rozszerzenie zgód na poszukiwania i ekshumacje polskich ofiar zbrodni wołyńskiej.
Równolegle pojawiły się propozycje kompromisowe. Podczas rozmów prowadzonych z przedstawicielami ukraińskich władz Polska miała zaproponować rozwiązania pozwalające wyjść z kryzysu bez konieczności publicznego wycofywania się którejkolwiek ze stron. Wśród omawianych wariantów znajdowało się m.in. przeniesienie jednostki do innych struktur ukraińskich służb lub przygotowanie wspólnej deklaracji historycznej, która oddzielałaby kwestie bieżącej współpracy od sporów dotyczących przeszłości. Według dostępnych relacji strona polska była gotowa dać Ukrainie czas na znalezienie rozwiązania.
Ostatecznie jednak nie doszło do przełomu. Zamiast działań zmierzających do złagodzenia napięcia konflikt zaczął się pogłębiać. Pojawiały się kolejne sygnały świadczące o tym, że władze w Kijowie nie zamierzają zmieniać swojego stanowiska ani podejmować rozmów na warunkach akceptowalnych dla Warszawy.
Mimo to Andrij Sybiha przekonywał, że Ukraina nie dążyła do zaostrzenia relacji i przez cały czas prezentowała postawę konstruktywną. Oskarżył jednocześnie prezydenta Nawrockiego o zburzenie dorobku ostatnich lat współpracy polsko-ukraińskiej oraz zasugerował, że jego decyzje spotykają się z aprobatą Kremla.
Taka interpretacja wydarzeń budzi jednak wątpliwości. Trudno bowiem pominąć fakt, że to decyzja dotycząca „Bohaterów UPA” stała się bezpośrednim źródłem kryzysu. Równie trudno uznać za przejaw dialogu sytuację, w której odrzucane są propozycje kompromisowe, a napięcie zastępowane jest coraz ostrzejszą retoryką polityczną.
Po decyzji o odebraniu Orderu Orła Białego Wołodymyrowi Zełenskiemu odpowiedź Kijowa również miała charakter demonstracyjny. Ukraiński prezydent zwrócił odznaczenie, a podobne kroki podjęło szereg innych ukraińskich polityków i urzędników. Zamiast prób wygaszenia sporu opinia publiczna otrzymała sygnał dalszej eskalacji.
Szczególnie kontrowersyjne były słowa Sybihy, który uznał działania Polski za zniewagę nie tylko wobec prezydenta Ukrainy, ale również wobec ukraińskich żołnierzy i całego narodu. Taka argumentacja pomija jednak fakt, że polskie stanowisko nie było wymierzone w walczących z rosyjską agresją Ukraińców ani w samo państwo ukraińskie. Dotyczyło wyłącznie kwestii historycznych oraz sprzeciwu wobec honorowania organizacji odpowiedzialnej za zbrodnie na polskiej ludności cywilnej.
Podobnie trudno zgodzić się z zarzutem, że Polska próbuje narzucać Ukrainie własną wizję historii. Warszawa nie domaga się przecież rezygnacji z ukraińskiej pamięci narodowej jako takiej, lecz sprzeciwia się gloryfikowaniu formacji, którą uznaje za odpowiedzialną za ludobójstwo. Jednocześnie od lat apeluje o możliwość prowadzenia pełnych badań historycznych oraz ekshumacji ofiar.
Obecny kryzys nie pojawił się więc znikąd. Jego źródłem były konkretne decyzje polityczne, którym towarzyszył brak gotowości do kompromisu i coraz ostrzejsza retoryka. Próby przedstawiania Polski jako strony odpowiedzialnej za wywołanie konfliktu nie zmieniają faktu, że to właśnie decyzja o uhonorowaniu UPA uruchomiła całą sekwencję wydarzeń prowadzących do obecnego napięcia w relacjach między Warszawą a Kijowem.
Wszystko wskazuje na to, że spór ten nie dotyczy już wyłącznie historii. Stał się on elementem szerszej walki o pamięć, symbole i interpretację przeszłości, które dla obu narodów mają istotne znaczenie polityczne oraz tożsamościowe. Dlatego jego zakończenie będzie wymagało nie tylko dyplomatycznych deklaracji, ale przede wszystkim realnej gotowości do dialogu i poszanowania wrażliwości drugiej strony.