Szokujące słowa wiceministra o UPA. Padło porównanie do „ukraińskich Żołnierzy Niezłomnych”

Wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego Andrzej Szeptycki wywołał burzę swoimi wypowiedziami na temat Ukraińskiej Powstańczej Armii. W rozmowie na antenie TOK FM stwierdził, że członkowie UPA byli „trochę ukraińskimi Żołnierzami Niezłomnymi”, argumentując, że formacja ta w ukraińskiej świadomości narodowej kojarzona jest przede wszystkim z walką przeciwko Związkowi Sowieckiemu. W trakcie wywiadu polityk odnosił się również do relacji polsko-ukraińskich, wskazując na ich rzekomy wymiar kolonialny i posługując się metaforą Robinsona Crusoe oraz Piętaszka.

Kontrowersyjne słowa padły zaledwie kilka dni po głośnej decyzji prezydenta Karola Nawrockiego o odebraniu Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego. Była ona reakcją na wcześniejsze działania władz Ukrainy związane z uhonorowaniem jednej z jednostek wojskowych nazwą nawiązującą do UPA.

Choć krytyka decyzji ukraińskiego przywódcy pojawiła się wśród polityków różnych ugrupowań, część przedstawicieli obozu rządzącego zaczęła zwracać uwagę na potrzebę łagodzenia napięć i unikania eskalacji sporu. Jednocześnie w debacie publicznej coraz częściej pojawiają się ostre wypowiedzi dotyczące polityki historycznej Ukrainy oraz sposobu upamiętniania postaci i organizacji budzących kontrowersje w Polsce.

Rozmowa Jacka Żakowskiego z Andrzejem Szeptyckim obfitowała w odniesienia historyczne. Dziennikarz poruszył m.in. kwestie polsko-ukraińskich konfliktów z przeszłości, wspominając o kolonializmie, hajdamakach, koliszczyźnie oraz wydarzeniach na Wołyniu. W odpowiedzi wiceminister rozwinął wątek relacji postkolonialnych, wskazując, że część napięć pomiędzy Polakami i Ukraińcami wynika z poczucia wyższości, jakie – jego zdaniem – przez lata towarzyszyło Polsce wobec wschodniego sąsiada.

Według Szeptyckiego po 2022 roku szczególnie wyraźnie ujawniły się odmienne spojrzenia obu narodów na historię i własną tożsamość. Polityk argumentował, że Ukraina, budując swoją narrację narodową, odwołuje się również do UPA, co z kolei spotyka się w Polsce z bardzo negatywnym odbiorem ze względu na pamięć o Zbrodni Wołyńskiej. W jego ocenie prowadzi to do wzajemnego zaostrzania stanowisk i pogłębiania sporów.

Największe kontrowersje wzbudziła jednak część wywiadu poświęcona bezpośrednio Ukraińskiej Powstańczej Armii. Szeptycki podkreślał, że z perspektywy ukraińskiej UPA pozostaje symbolem walki o niepodległość, prowadzonej przeciwko Sowietom mimo bardzo niewielkich szans na zwycięstwo. W tym kontekście porównał jej członków do polskich Żołnierzy Niezłomnych, zaznaczając jednocześnie, że określenie to należy rozumieć wraz z wszystkimi pozytywnymi i negatywnymi skojarzeniami.

Słowa te spotkały się z ostrą krytyką. Przeciwnicy takiego spojrzenia zwracają uwagę, że działalność UPA nie może być oceniana wyłącznie przez pryzmat walki z Sowietami. Podkreślają, że organizacja ta ponosi odpowiedzialność za masowe zbrodnie na ludności cywilnej, w tym za Zbrodnię Wołyńską, która pozostaje jedną z najtragiczniejszych kart w historii relacji polsko-ukraińskich.

Spór o pamięć historyczną i ocenę działalności UPA od lat pozostaje jednym z najtrudniejszych tematów w stosunkach między Warszawą a Kijowem. Mimo współpracy politycznej i wojskowej oba państwa nadal różnią się w ocenie wielu wydarzeń z przeszłości. Wypowiedzi takie jak te wygłoszone przez Andrzeja Szeptyckiego pokazują, że kwestia ta wciąż budzi silne emocje i pozostaje przedmiotem gorących debat po obu stronach granicy.