R. Karaś: Suwerenność, bezpieczeństwo, tożsamość – dlaczego Polska musi wrócić do rozmowy o konstytucji

Mam wrażenie, że w Polsce coraz częściej boimy się nawet samej rozmowy o zmianie konstytucji. Dla części środowisk politycznych już samo zadanie pytania, czy obecna ustawa zasadnicza odpowiada współczesnym realiom, traktowane jest niemal jak polityczny atak na państwo. Tymczasem konstytucja nie jest reliktem zamkniętym w muzealnej gablocie. Powinna być żywym dokumentem, który odpowiada na rzeczywistość, w jakiej funkcjonuje naród i państwo.

A rzeczywistość zmieniła się ogromnie.

Kiedy uchwalano obecną konstytucję w 1997 roku, Polska była zupełnie innym krajem. Nie należeliśmy jeszcze do Unii Europejskiej. Nie byliśmy członkiem NATO. Internet dopiero zaczynał się rozwijać. Nikt nie przewidywał gigantycznego wpływu mediów społecznościowych na społeczeństwo, kryzysów migracyjnych, wojny informacyjnej czy tak silnych napięć geopolitycznych w Europie. Dzisiaj świat wygląda całkowicie inaczej, natomiast polski system ustrojowy w wielu miejscach nadal opiera się na rozwiązaniach projektowanych dla państwa sprzed prawie trzydziestu lat.

I właśnie dlatego pytanie o ewentualne zmiany konstytucyjne jest pytaniem całkowicie naturalnym.

Nie chodzi przecież o polityczną rewolucję. Chodzi o to, czy państwo działa sprawnie, czy jest odporne na kryzysy i czy posiada jasne mechanizmy odpowiedzialności. Obserwując polską politykę od wielu lat, można odnieść wrażenie, że obecny system bardzo często prowadzi do rozmywania odpowiedzialności. Prezydent ma część kompetencji, premier część, parlament część, natomiast obywatele coraz częściej nie wiedzą, kto realnie odpowiada za strategiczne decyzje państwa. W sytuacjach kryzysowych prowadzi to do sporów kompetencyjnych, chaosu i politycznych konfliktów zamiast sprawnego działania.

A państwo nie może funkcjonować w oparciu o ciągły chaos proceduralny.

Silne państwo nie oznacza państwa opresyjnego. Silne państwo to państwo skuteczne, przewidywalne i zdolne do szybkiego reagowania wtedy, kiedy wymaga tego sytuacja. Wojna na Ukrainie pokazała bardzo wyraźnie, że Europa weszła w nową epokę bezpieczeństwa. Dziś pytania o obronność, bezpieczeństwo energetyczne czy odporność państwa na zagrożenia zewnętrzne nie są już teorią polityczną, ale codziennością. Tymczasem wiele mechanizmów konstytucyjnych w Polsce było tworzonych w czasach znacznie spokojniejszych.

Od czasu uchwalenia Konstytucji Polska weszła do Unii Europejskiej, co stworzyło zupełnie nową rzeczywistość prawną i ustrojową. Dlatego coraz częściej pojawiają się pytania o precyzyjne określenie granic kompetencji między państwem narodowym a instytucjami europejskimi.

Mam również wrażenie, że współczesna Europa coraz częściej przeżywa kryzys własnej tożsamości. Tradycja, kultura narodowa, rodzina czy dziedzictwo chrześcijańskie bywają dziś przedstawiane jako coś przestarzałego. Tymczasem właśnie te wartości przez setki lat pozwalały Polsce przetrwać zabory, wojny i komunizm. Naród bez tożsamości bardzo szybko staje się jedynie zbiorem ludzi mieszkających na tym samym terytorium. Dlatego uważam, że państwo ma prawo, a nawet obowiązek chronić własną kulturę, tradycję i prawo rodziców do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Bo właśnie o tym powinna być prawdziwa dyskusja konstytucyjna. Nie o interesach jednej partii. Nie o politycznych emocjach. Nie o chwilowych sondażach. Tylko o tym, jak ma wyglądać Polska przyszłości.

Konstytucja nie może być wyłącznie pomnikiem przeszłości. Powinna być fundamentem państwa, które potrafi odpowiadać na wyzwania przyszłości. I być może właśnie dziś jest odpowiedni moment, aby spokojnie, merytorycznie i bez politycznej histerii zacząć o tym rozmawiać.

Przeczytaj także:

Powrót Niemiec do węgla. Realizm czy podwójne standardy Europy?