Kampania polska ‘39 na łamach „Kurjera Warszawskiego”: 8-17 września 1939

Kurjer Warszawski, 2 września 1939
0 124

Wraz z rozpoczęciem bezpośrednich walk na przedpolach Warszawy dla polskiej stolicy rozpoczął się trzeci okres w kampanii polskiej, który zakończył się wkroczeniem wojsk sowieckich 17 września 1939 roku na terytorium Rzeczypospolitej (tych samych, które 5 lat później rozpoczną tzw. oswobadzanie ziem polskich przy jednoczesnym instalowaniu podległych Moskwie władz komunistycznych). Okres ten, w którym mieszkańcy Warszawy coraz mocniej czuli obecność wroga u bram miasta, złączony był z nadzieją na rychłe efekty spodziewanej solidarności sojuszniczych państw na Zachodzie tj. Wielkiej Brytanii i Francji.

Dnia 10 września czytelnicy „Kurjera Warszawskiego” na pierwszej stronie ujrzeli nekrolog ku czci pamięci bohaterów Westerplatte, którzy jak informowała gazeta w 8 dniu walki (kapitulacja miała miejsce 7 września –od aut.), zginęli wszyscy na swoim posterunku1. Jednocześnie redakcja apelowała do Polaków o mężne trwanie na społecznym posterunku zwracając uwagę na fakt, że (…) Żołnierz bijący się na froncie potrzebuje nie tylko zaplecza materialnego ale i moralnego. Musi wpadając z frontu do miasta, widzieć spokojną i pełną otuchy twarz obywatela2. Tego dnia informowano o intensywnych akcjach lotnictwa niemieckiego, podając informacje o odrzuceniu od krańców miasta zagonów wojsk niemieckich3.

Dzień później w tekście „Życie Warszawy” zwrócono uwagę, że stolica otrząsnęła się z pierwszego szoku, jakim dla jej mieszkańców było pojawienie się wojsk niemieckich na przedpolach. Dzięki inicjatywie podjętej przez zasłużone osoby (…) powstaje szereg współdziałających ze sobą komitetów i każdy jest powoli wciągany w jakąś pracę, której głęboki sens społeczny ujawnia się na każdym kroku4. Czas wojny z Niemcami był również doskonałą okazją do reklamy dzieł przypominających konflikty polsko-niemieckie i te które tworzyły ducha patriotyzmu Polaków w czasie zaborów. Przykładem na takie działanie były wezwania, że w każdym polskim domu powinno znaleźć się dzieło Henryka Sienkiewicza „Krzyżacy”5. Redakcja, oceniając informacje z frontu twierdziła, że (…) wojska niemieckie, złożone prawie wyłącznie z czołgów, za którymi nie mogła w marszu nadążyć piechota, boją się obecnie grożącego im zupełnego odcięcia od reszty armii, zwłaszcza wobec nadchodzących wieści o odzyskaniu przez Polaków Grudziądza, Bydgoszczy i Mławy6. Tego dnia mieszkańcy Warszawy dowiedzieli się o wypowiedzeniu wojny Niemcom przez Kanadę, która tym samym wstrzymała eksport surowców oraz zboża do III Rzeszy7.

Nekrolog, Kurjer Warszawski, 1939, nr 256
Nekrolog, Kurjer Warszawski, 1939, nr 256

12 września „Kurjer Warszawski” informował, że prasa francuska pozytywnie odnosi się do taktyki stosowanej przez generała Gamelina, który (…) przeprowadza operacje powoli, systematycznie i planowo, od razu przygotowując się do wielkich i decydujących uderzeń, które, zdaniem dzienników nastąpią już w najbliższych dniach8. „Kurjer Warszawski”, informując o odbytej Mszy Świętej za poległych w obronie Warszawy w kościele św. Krzyża, wskazywał na podniosły nastrój nabożeństwa, który przejawiał się tym że (…) niektóre osoby leżały krzyżem9. Tego dnia, powołując się na niemieckiego korespondenta w Zurychu, Kurjer informował, że niespodziewana wizyta Hitlera na odcinku frontu między Łodzią, a Warszawą wynikała ze zmiany planów niemieckich zdobycia stolicy Polski, które odtąd mają dążyć do okrążenia Warszawy od strony Karpat i Białegostoku10.

Pierwsza strona warszawskiego Kurjera z 13 września przywitała mieszkańców stolicy komunikatami Sztabu Naczelnego Wodza z dnia 11 września i Komunikatem wojennym Dowództwa Obrony Warszawy z dnia 12 września. Komunikat Sztabu informował o zaciętych walkach, jakie prowadził polski żołnierz w okolicach Łomży, Kutna i Sanu. Jednocześnie zdemontowano niemieckie plotki o kapitulacji Gdyni. Natomiast generał Czuma ,jako dowódca Obrony Warszawy, informował o chwilowym spokoju na całym odcinku obrony i zdobyciu trzech czołgów wroga, kosztem śmierci pułkownika Jakuba Witalisa Chmury, dwóch młodszych oficerów i kilkunastu szeregowych11.

Kurjer, zwracając uwagę na wielkie zaangażowanie ludności miejskiej w obronę stolicy podkreślił, że na apel prezydenta Starzyńskiego zamiast 600 ochotników mających stworzyć batalion obrońców Warszawy stawiło się przed pałacem Mostowskim 8000 chętnych, a w dodatku (…) powstała pomiędzy nimi bójka o zdobycie pierwszeństwa zapisu12. Tego też dnia Kurjer poinformował o wejściu w życie cenzury prewencyjnej dla pism, czasopism etc13. Oprócz wprowadzenia cenzury wchodził w życie zakaz poruszania się po mieście w godzinach od 20 do 4 rano14. W wieczornym wydaniu tego dnia poinformowano o odbytej na terenie Francji (Abbeville – od aut.) Radzie Najwyższej Sojuszników, po której wydany został komunikat, że (…) jednomyślnie postanowiono udzielić w granicach możliwości obu państw wszelkiej pomocy Polsce, walczącej bohatersko oraz prowadzić rozpoczętą wojnę aż do zwycięskiego końca15.

Komunikat obrony Lwowa, Kurjer Warszawski, 1939, nr 255
Komunikat obrony Lwowa, Kurjer Warszawski, 1939, nr 255

14 dnia wojny „Kurjer Warszawski”, powołując się na doniesienia prasy litewskiej, informował o bohaterskiej obronie poczty polskiej w Gdańsku i składnicy na Westerplatte. Z zamieszczonych opisów w litewskiej prasie wynikało, że gmach poczty w Gdańsku (…) broniony przez urzędników i studentów polskich, został ogarnięty przez Niemców dopiero po oblaniu go 6 tonami nafty. Ten sam system stosowali Niemcy i wobec obrońców Westerplatte, ale bezskutecznie16. W tym samym numerze Kurjer przybliżał bohaterski czyn kolejarza polskiego o nazwisku Broża, który wysadził most na Wiśle w Tczewie, uniemożliwiając wojskom niemieckim przejście na drugą stronę rzeki17. Społeczność Warszawy dowiedziała się tego dnia o wystąpieniach antyniemieckich w okolicach Torunia miejscowej ludności polskiej18.

15 września na łamach Kurjera pojawił się komunikat obrony Lwowa z dnia 14 września. Informowano w nim o podejściu silnych oddziałów niemieckich (zmotoryzowanych) 12 września, które nawiązały walkę o miasto. W wyniku walk podpalony został kościół Oo. Jezuitów. W czasie starć wyróżniony został szczególnie strzelec Władysław Muszala. Kurjer poinformował również o odbytym pogrzebie pierwszej ofiary batalionu obrony Warszawy kaprala Feliksa Drążyńskiego, który wierny podjętej służbie zginął w czasie gaszenia pożaru w dzielnicy północnej miasta 13 września 1939 roku19. Gazeta tego dnia umieszczała na swoich łamach liczne odezwy do różnego rodzaju grup pracowniczych, informujące o miejscu zbiórek i podjęciu prac na rzecz bezpieczeństwa miasta Warszawy i jego zabytków20.

Reklama książki Krzyżacy, Kurjer Warszawski, nr 251
Reklama książki Krzyżacy, Kurjer Warszawski, nr 251

16 września „Kurjer Warszawski” na pierwszej stronie swojego wydania wydrukował apel Naczelnego Wodza marszałka Rydza-Śmigłego, w którym ten zaznaczał że: Należy bronić stolicy, albowiem z jej posiadaniem łączy się honor narodu. W ciężkich chwilach, które przeżywa Armia, należy pamiętać, że zwycięży w końcu męstwo i uporczywa walka, połączona z duchem ofensywy21. Tego też dnia, opierając się na wiadomościach dochodzących z Rygi, poinformowano o internowaniu w okolicy Kijowa przez władze sowieckie niemieckiego bombowca w dniu 15 września. Wydarzenie to uznane zostało jako fakt, (…) który może posiadać doniosłe konsekwencje polityczne22. Przywołując doniesienia z komunikatu obrony Lwowa zwrócono uwagę na fakt, że niemieckie samoloty rzucały w czasie bombardowania domów mieszkalnych ulotki grożące ludności cywilnej za stawianie oporu. Jak podawał komunikat: Lwów jest we władaniu wojska polskiego i ludność cywilna, spełniająca ofiarnie przypadające jej zadania, postępuje zgodnie nie tylko z uczuciami miłości Ojczyzny, ale i z prawem23. Kurjer opublikował tego dnia również depesze wileńskiej rady miejskiej do rady miejskiej miasta Warszawy, w której wyrażono podziw dla bohaterstwa obrońców stolicy24.

Wiersz w Ogniu, Kurjer Warszawski, 1939, nr 251
Wiersz w Ogniu, Kurjer Warszawski, 1939, nr 251

17 września, kiedy w godzinach porannych wojska sowieckie przekraczały granicę z Polską, mieszkaniec stolicy brał do rąk wydanie Kurjera i z jego pierwszej strony dowiadywał się o pomyślnie rozwijającej się akcji na odcinku warszawskim, czego przykładem było zadanie dużych strat wojskom niemieckim na linii Łowicz-Skierniewice. Stwierdzono jednak współdziałanie z lotnictwem niemieckim w Białej Podlaskiej i we Lwowie obywateli polskich pochodzenia niemieckiego25. O zaangażowaniu się całego polskiego społeczeństwa w walkę z niemieckim najeźdźcą świadczy fakt zgłoszenia się na ochotnika we Francji do legionu polskiego jednego z najsłynniejszych ówczesnych polskich muzyków – Jana Kiepury26.

17 września 1939 roku to dzień, w którym zrealizowała się tajemna i wymierzona w Polskę umowa, która przeszła do historii jako pakt Ribbentropp-Mołotow. Przekreśliła ona możliwą szansę na dalszą walkę żołnierza polskiego w oparciu o przedmoście rumuńskie. Od tego dnia, aż do zakończenia walk o Warszawę i ogólnych działań w czasie kampanii polskiej żołnierz polski walczył ze świadomością beznadziejności sytuacji. Walka przeciwko niemieckiemu, sowieckiemu i zdradziecko atakującym bandom szowinistów ukraińskich, kosztowała polskiego żołnierza wiele poświęcenia. Pomimo tego swoją własna krwią obronił honor, który w obecnych czasach jest tak łatwo sprzedawany za miłe uściski w blasku fleszy.

1 Cześć pamieci bohaterów Westerplatte, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 250, s. 1.

2 Wskazania chwili, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 250, s. 1.

3 Dziesiejszy dzień w Warszawie, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 250, s. 1.

4 Życie Warszawy, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 251, s. 1.

5 W każdym polskim domu…, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 251, s. 1.

6 Naloty, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 251, s. 1.

7 Kanada wypowiedziała wojnę, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 251, s. 3; Kanada wstrzyma wszystkie dostawy do Niemiec, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 251, s. 3.

8 Wojna będzie długa, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 252, s. 2.

9 Nabożeństwo za bohaterów poległych na Westerplatte, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 252, s. 4.

10 Zmiana planu natarcia na Polskę, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 252, s. 5.

11 Komunikat Sztabu Naczelnego Wodza z dnia 11-go września, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 253, s. 1; Komunikat wojenny Dowództwa obrony Warszawy z dnia 12-go września, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 253, s. 1.

12 Nie 600, lecz 8.000!, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 253, s. 1.

13 Od dziś cenzura prewencyjna, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 253, s. 2.

14 Zakaz chodzenia w nocy, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 253, s. 3.

15 Narada premierów i wodzów Anglii i Francji, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 253, s. 2.

16 Polski Alkazar. Prasa litewska o bohaterach Westerplatte, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 254, s. 1.

17 Bohaterski kolejarz, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 254, s. 2.

18 Powstanie ludności pomorskiej, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 254, s. 3.

19 Pogrzeb pierwszej ofiary batal. ochotn., „Kurjer Warszawski” 1939, nr 255, s. 2.

20 Roztoczyć opiekę nad zabytkami, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 255, s. 3; Do pracy!, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 255, s. 3; Do farmaceutów, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 255, s. 3.

21 Wezwanie Wodza Naczelnego, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 256, s. 1.

22 Niemieckie aeroplany latają nad Sowietami, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 256, s. 1.

23 Komunikat Obrony Lwowa z dnia 15 września, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 256, s. 3.

24 Wilno podziwia Warszawę, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 256, s. 3.

25 Na linii Łowicz-Skierniewice akcja rozwija się pomyślnie, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 257, s. 1.

26 Kiepura w polskim legionie, „Kurjer Warszawski” 1939, nr 257, s. 4.

Przeczytaj poprzednie części:

Kampania polska ’39 na łamach „Kurjera Warszawskiego”: 1-3 września 1939

Kampania polska ‘39 na łamach „Kurjera Warszawskiego”: 4-8 września 1939

Przeczytaj także na wPrawo.pl:

Spotkanie z polskim bohaterem, pułkownikiem Kazimi... Spotkanie z płk. Kazimierzem Klimczakiem / Fot. archiwum prywatne - A. i K. Żabierkowie 24 kwietnia w Muzeum Powstania Warszawskiego w Sali pod Li...
Kalendarium Wielkiej Polski – LIPIEC. Bitwa ... Lipiec, pomimo faktu, że bezapelacyjnie związany jest z wakacjami i odpoczynkiem, w historii naszej Ojczyzny nie był miesiącem sielanki. Dziś prezentu...
A. i K. Żabierkowie: Polskie prawo małżeńskie a re... W ostatnim czasie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że małżeństwo tworzą także pary homoseksualne. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE ...
Orlęta Lwowskie. „Walczył dziadek obok wnucz... Zbliża się 100 rocznica wybuchu walk i bohaterskiej postawy polskiej ludności Lwowa w czasie starć o przynależność Małopolski Wschodniej. Heroizm wiel...
Wsparcie - darowizny

Może ci się spodobać również Więcej od autora

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Ta strona wykrozystuje pliki cookies. więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close