Św. Bernard z Clairvaux, czyli rozważania o średniowieczu
Paweł Krzemiński 3 min czytania
Epoka średniowiecza ma przyczepioną najgorszą łatkę ze wszystkich. Oświecenie zrobiło ze średniowiecza czasy ciemne i groźne, w których palono na stosach niewiernych. Epoka trwająca raptem wiek, odsądzała od czci i wiary dziesięć wieków, które ukształtowały tożsamość Europy i świata. W czasach oświecenia dochodziło do tysięcy rzezi na katolickich kapłanach, wiernych i powstańcach przeciwko dyktaturze kultu człowieka. Romantyzm zastał zgliszcza, jakie pozostawił po sobie „wiek rozumu” i stanął w obronie średniowiecza. To właśnie literatura romantyczna wyniosła średniowiecze do wyżyn mistyki i metafizyki. Jednym z najwybitniejszych literatów tego nurtu był François-René de Chateaubriand. Ten były minister spraw zagranicznych Francji wystosował oskarżenie przeciwko encyklopedystom oświeceniowym i zarzucił im barbarzyńskie deptanie zdobyczy kultury europejskiej. I my wzorem Chateubrianda zachwyćmy się tym, co utonęło w mrokach niepamięci.
Św. Bernard z Clairvoux był jednym z wybitniejszych teologów, doktorów Kościoła i cystersem. Jego dzieło trudno objąć rozumem. Prawdopodobnie miał on największy wpływ na rozwój katolickiej Francji w XII wieku ze wszystkich jemu współczesnych. Oczywiście trudno opisać całokształt jego posługi, szczególnie zainteresowanych odsyłam do biografii Świętego (Pierre Aubé, Św. Bernard z Clairvaux, Warszawa 2019, tłum. Łukasz Maślanka).
Bernard pochodził z arystokracji, ale został on oddany na służbę Bogu. Szczególny wpływ miała na niego jego matka Alethe de Montbard. Po jej śmierci zastąpiła mu ją Najświętsza Maryja Panna, co mnich wielokrotnie podkreślał. Od samego początku widać było u niego zapał do reformy życia monastycznego, ale to nie było jego jedynym zainteresowaniem. Toczył ożywione dysputy filozoficzne i teologiczne np. wykształconym Piotrem Abelardem, a także prowadził ożywioną korespondencję. Najbardziej znanym dziełem Bernarda jest Pochwała nowego rycerstwa, która miała zakreślać podstawy etosu chrześcijańskiego rycerstwa biorącego udział w krucjatach. Potępiał on wszystkie nadużycia, a także podjął się interpretacji słów Jana Chrzciciela (Łk 3,14), w których prorok udziela rady żołnierzom, aby nie znęcali się, nie uciskali, a jedynie pozostali na swoim żołdzie. Nie mamy tutaj do czynienia z jakimś fanatycznym wezwaniem do mordu na poganach, jak to często przypisuje się Kościołowi. Wręcz przeciwnie, Święty wyznaczył ścisłe zasady, według których chrześcijanin może używać broni. Jego tekst był jak na tamte czasy niezwykle nowatorski, można powiedzieć, że w dzisiejszym świecie pogrążonym w wojnie bez zasad, nadal pozostaje aktualny.
Postać Bernarda przypomina dzisiejszemu człowiekowi co powinno być celem jego egzystencji. Nie jest to pogoń za zyskiem, karierą czy sławą. Całe jego życie przepełnione było medytowaniem swoich słabości i dążeniem ku doskonałości. Każdy z nas czuje naturalną potrzebę udoskonalania samego siebie, ale niestety często zajmujemy się tylko swoim ciałem, a pomijamy swoją duszę. Człowiek jest złożony z dwóch pierwiastków i oba domagają się uwagi.
To za przyczyną cystersa powstało wiele nowych opactw. Swoim talentem oratorskim przekonał całą swoją rodzinę do porzucenia świeckiego życia i wstąpienia do klasztoru. Był tak poważany, że rozstrzygnął schizmę między papieżem Innocentym II a antypapieżem Anakletem II.
Św. Bernard z Clairvaux zmarł 20 sierpnia 1153 roku w aurze świętości. Papież Pius VIII nadał mu tytuł doktora Kościoła, a Pius XII poświęcił mu swoją encyklikę Doctor Mellifluus (Doktor miodopłynny). Jest patronem pszczelarzy, orędownikiem podczas klęsk żywiołowych i w godzinie śmierci.
Przeczytaj także:
