Zachowek uchodzi za „święte prawo” najbliższej rodziny. W praktyce jednak nie zawsze się należy, a w wielu przypadkach może zostać znacząco obniżony, a nawet oddalony w całości. W 2026 roku coraz więcej spraw spadkowych dotyczy właśnie obrony przed roszczeniem o zachowek lub jego miarkowania przez sąd.
Poniżej wyjaśniamy, kiedy zachowek nie przysługuje, w jakich sytuacjach można go zmniejszyć oraz jakie argumenty mają realne znaczenie w postępowaniu sądowym.
Kiedy zachowek się nie należy – najważniejsze przypadki
1. Skuteczne wydziedziczenie
Jeżeli spadkodawca wydziedziczył uprawnionego w testamencie, a przyczyna została wskazana konkretnie i zgodnie z kodeksem cywilnym, zachowek nie przysługuje w ogóle.
Najczęstsze podstawy wydziedziczenia:
- uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
- rażące naruszanie obowiązków rodzinnych,
- trwałe zerwanie relacji ze spadkodawcą.
Uwaga praktyczna: samo stwierdzenie „wydziedziczam” nie wystarczy – brak uzasadnienia często kończy się przegraną w sądzie.
2. Zrzeczenie się dziedziczenia i zachowku
Jeżeli za życia spadkodawcy została zawarta umowa o zrzeczenie się dziedziczenia, uprawniony traci również prawo do zachowku (chyba że umowa stanowi inaczej).
To rozwiązanie coraz częściej stosowane przy planowaniu sukcesji majątku.
3. Odrzucenie spadku
Osoba, która odrzuciła spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. W konsekwencji nie przysługuje jej zachowek.
4. Przedawnienie roszczenia o zachowek
Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach:
- od ogłoszenia testamentu,
- albo od otwarcia spadku (przy dziedziczeniu ustawowym).
Po tym terminie skuteczna obrona przed pozwem jest możliwa nawet wtedy, gdy zachowek byłby co do zasady należny.
Kiedy zachowek może zostać obniżony (miarkowanie)
Czy sąd może obniżyć zachowek?
Tak. W 2026 roku sądy coraz częściej stosują miarkowanie zachowku, powołując się na zasady współżycia społecznego.
Najczęstsze argumenty:
- wieloletni brak kontaktu uprawnionego ze spadkodawcą,
- brak jakiejkolwiek pomocy lub zainteresowania rodziną,
- trudna sytuacja życiowa spadkobiercy zobowiązanego do zapłaty,
- rażąco wygórowana kwota zachowku w stosunku do realiów sprawy.
W praktyce sprawy tego typu wymagają szczegółowej analizy stanu faktycznego oraz odpowiedniej argumentacji procesowej, dlatego osoby pozwane o zachowek często decydują się na konsultację z adwokatem specjalizującym się w sprawach o zachowek.
Darowizny a obniżenie zachowku
Darowizny otrzymane za życia spadkodawcy:
- zalicza się na poczet zachowku,
- mogą całkowicie wyczerpać roszczenie,
- w praktyce często prowadzą do jego znaczącego obniżenia.
Dotyczy to zwłaszcza:
- nieruchomości,
- wysokich przelewów pieniężnych,
- finansowania zakupu mieszkania lub domu.
Przykład z praktyki – obniżenie zachowku
Spadkobierca testamentowy został pozwany o zachowek w wysokości 300 000 zł. W toku sprawy wykazano, że:
- powód nie utrzymywał kontaktów ze spadkodawcą przez 15 lat,
- wcześniej otrzymał darowiznę pieniężną,
- nie uczestniczył w opiece ani pomocy rodzinnej.
Sąd uznał żądanie w pełnej wysokości za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i obniżył zachowek o ponad 50%.
Jak bronić się przed zachowkiem skutecznie?
Obrona przed roszczeniem o zachowek wymaga:
- analizy testamentu,
- ustalenia darowizn,
- sprawdzenia terminów,
- odpowiedniej argumentacji procesowej.
Błędem jest traktowanie zachowku jako „automatycznego długu”.
W sprawach spadkowych i o zachowek warto skorzystać z pomocy kancelarii wyspecjalizowanej w tej dziedzinie. Doświadczenie w sporach o spadek i zachowek oferuje Kancelaria Adwokacka Dominik Filip Gdańsk – szczegóły dostępne na stronie.
Artykuł sponsorowany