W poniedziałek 13 kwietnia przypada czterdziesta rocznica wizyty Jana Pawła II w rzymskiej synagodze. Kilka tygodni temu Konferencja Episkopatu Polski wystosowała list, w którym zachęciła wiernych, by tego dnia licznie odwiedzili pobliskie synagogi.
Wizyta papieża z Polski w rzymskiej świątyni żydowskiej 13 kwietnia 1986 roku bywa przedstawiana jako symboliczny moment otwarcia nowego etapu w relacjach katolicko-żydowskich. Komentatorzy podkreślają jej wyjątkowy charakter: po raz pierwszy od czasów apostolskich zwierzchnik Kościoła katolickiego przekroczył próg synagogi, modlił się w niej i zwrócił bezpośrednio do zgromadzonych Żydów. Dla wielu był to jeden z najbardziej znaczących gestów całego pontyfikatu.
Według niektórych biografów papieża źródeł tego gestu należy szukać w jego młodości – w doświadczeniu życia w wielokulturowych Wadowicach oraz w przyjaźniach z Żydami, które nawiązał jeszcze jako chłopiec. To właśnie te osobiste relacje miały ukształtować jego wrażliwość i gotowość do podjęcia tak przełomowego kroku.
Świadkowie wydarzenia wspominają atmosferę silnych emocji i wzruszenia. W pamięci wielu zapisał się obraz łez wśród zgromadzonych oraz spontanicznego, długotrwałego aplauzu, który towarzyszył papieskiemu przemówieniu. Spotkanie miało wymiar nie tylko symboliczny, lecz także głęboko osobisty dla uczestników.
Papieża przed synagogą powitał naczelny rabin Rzymu. Ich serdeczny uścisk, wykraczający poza oficjalny protokół, stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów tego dnia. Wspólne wejście do świątyni – w otoczeniu duchownych katolickich i żydowskich – tworzyło niezwykłą scenę, którą uczestnicy opisywali jako wydarzenie bez precedensu w historii tego miejsca.
W przemówieniach obu stron wybrzmiewała nadzieja na nowy etap wzajemnych relacji. Papież mówił o potrzebie przezwyciężania uprzedzeń i uznania wspólnego dziedzictwa duchowego. Podkreślał również, że akty dyskryminacji i prześladowań Żydów zasługują na jednoznaczne potępienie, a tragedia Zagłady pozostaje źródłem głębokiego bólu i refleksji.
Szczególne znaczenie zyskały jego słowa o wyjątkowej więzi łączącej chrześcijaństwo z judaizmem. Określenie Żydów jako „starszych braci” zostało przyjęte z entuzjazmem i na trwałe weszło do języka dialogu międzyreligijnego.
W kolejnych latach rzymską synagogę odwiedzili także następcy Jana Pawła II, kontynuując zapoczątkowaną przez niego linię dialogu.
Na tle tej rocznicy pojawił się list polskiego episkopatu, w którym zachęcono wiernych do odwiedzania synagog jako gestu pamięci i otwartości. Dokument wskazywał, że w wielu miejscach w Polsce zachowały się dawne świątynie żydowskie – niekiedy opuszczone, a niekiedy nadal pełniące funkcje religijne – i że ich odwiedzanie może być okazją do refleksji nad wspólną historią oraz do spotkania z przedstawicielami społeczności żydowskiej.
Publikacja listu wywołała jednak wyraźne podziały. Część duchownych i wiernych odniosła się do niego krytycznie, a niektórzy księża zdecydowali się nie odczytywać go w kościołach. Pojawiły się również głosy broniące stanowiska episkopatu i podkreślające jego zgodność z nauczaniem Kościoła na temat dialogu międzyreligijnego.
Dyskusja przeniosła się także do internetu, gdzie pojawiły się zarówno komentarze ironiczne, jak i polemiczne czy jednoznacznie krytyczne. Niektórzy użytkownicy podważali sens wezwania, inni interpretowali je w sposób polemiczny lub wykorzystywali jako punkt wyjścia do własnych manifestów religijnych.
Rocznica wizyty z 1986 roku, która dla wielu pozostaje symbolem pojednania i otwarcia, stała się więc jednocześnie pretekstem do współczesnej debaty o granicach dialogu, tożsamości religijnej i sposobach interpretacji dziedzictwa Jana Pawła II.
Komentarz: Niech każdy, we własnym sumieniu, oceni to, co obecnie wyprawia Episkopat. Według mnie to całkowite rozmywanie polskości i katolicyzmu w duchu judaizmu.