Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o wyjaśnienia w sprawie planowanego wygaszania prawa do bezpłatnego pobytu obywateli Ukrainy w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania. Zmiany mają wejść w życie 1 lipca 2026 roku i są elementem stopniowego odchodzenia od specjalnych rozwiązań wprowadzonych po wybuchu wojny na Ukrainie.
Jak informowało Biuro RPO, 30 czerwca 2026 roku wygasa okres, w którym część obywateli Ukrainy mogła korzystać z dotychczasowych zasad zakwaterowania w ośrodkach zbiorowych. Od 1 lipca przestaje obowiązywać art. 32 ustawy z 23 stycznia 2026 roku dotyczącej wygaszania szczególnych instrumentów wsparcia oraz nowelizacji przepisów o pomocy obywatelom Ukrainy.
W praktyce oznacza to dalsze ograniczenie grupy osób uprawnionych do bezpłatnego zakwaterowania. Według Rzecznika Praw Obywatelskich zmiany mogą objąć m.in. osoby samotnie wychowujące w Polsce co najmniej troje dzieci, jeśli wszystkie ukończyły 7. rok życia. Z katalogu uprawnionych mają zostać wyłączone również niektóre grupy małoletnich, w tym dzieci przebywające w pieczy zastępczej oraz te, na które nie przysługuje świadczenie wychowawcze. Zmiany dotyczą także opiekunów tymczasowych oraz osób ustanowionych przez władze ukraińskie jako opiekunowie prawni.
Bezpłatne zakwaterowanie mogą stracić również pełnoletni uczniowie szkół ponadpodstawowych uczący się w trybie dziennym – po zakończeniu roku szkolnego, w którym ukończyli 20. rok życia.
Rzecznik Praw Obywatelskich już na etapie prac legislacyjnych zgłaszał zastrzeżenia wobec ograniczania dostępu do tego rodzaju wsparcia. W obecnym wystąpieniu ponownie podkreśla, że pomoc przewidziana w ustawie o pomocy społecznej ma charakter doraźny i obejmuje wyłącznie podstawowe formy wsparcia, takie jak zapewnienie schronienia, posiłku, odzieży oraz przyznanie zasiłku celowego.
Zdaniem RPO nie stanowi to wystarczającej odpowiedzi na potrzeby osób opuszczających ośrodki zbiorowego zakwaterowania, zwłaszcza rodzin z dziećmi oraz osób małoletnich. Rzecznik wskazuje, że ograniczenie dostępu do zakwaterowania może zwiększyć ryzyko bezdomności i wykluczenia społecznego wśród osób objętych ochroną czasową.
Marcin Wiącek zwrócił się do resortu z prośbą o przedstawienie stanowiska oraz informacji o działaniach już podjętych lub planowanych w celu zapobiegania bezdomności i wykluczeniu społecznemu osób objętych zmianami.
Interwencja Rzecznika Praw Obywatelskich oznacza presję na administrację rządową, aby złagodziła skutki wygaszania nadzwyczajnych mechanizmów wsparcia dla obywateli Ukrainy. W stanowisku RPO nie odniesiono się natomiast do kosztów dalszego utrzymywania tych rozwiązań ani do ich wpływu na system pomocy społecznej i budżet państwa.
Komentarz: Niestety, takie doniesienia po raz kolejny potwierdzają, że większość instytucji państwa polskiego w ogóle nie służy Polakom, lecz Ukraińcom! Taka sytuacja trwa od co najmniej 2012 roku, ze szczególnym nasileniem od 2022 roku. Kiedy w końcu coś się zmieni? Na razie nic na to nie wskazuje, a przecież w Polsce również są osoby potrzebujące i oczekujące systemowej pomocy ze strony władz!