Na cmentarzu Crooswijk w Rotterdamie przeprowadzono ekshumację szczątków Jewhena Konowalca, pierwszego przywódcy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) oraz wcześniejszego kierownika Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO). Ukraińskie władze planują przewiezienie jego szczątków do kraju i ponowny pochówek na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym w Kijowie.
W realizację przedsięwzięcia, prowadzonego na polecenie prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, zaangażowane zostały najważniejsze instytucje państwowe. Jak poinformowało Biuro Prezydenta Ukrainy, przygotowaniami zajmował się m.in. Kyryło Budanow wraz z zespołem administracji prezydenckiej, minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha oraz ukraińska dyplomacja. W działania włączył się również Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej kierowany przez Ołeksandra Alfiorowa.
Po sprowadzeniu szczątków na Ukrainę planowana jest uroczystość pogrzebowa w Kijowie. Ceremonia religijna ma odbyć się w Patriarszym Soborze Zmartwychwstania Chrystusa Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego.
„Prochy Jewhena Konowalca zostaną sprowadzone na Ukrainę i ponownie pochowane na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym” – przekazał Wołodymyr Zełenski. Szczegóły uroczystości mają zostać przedstawione w późniejszym terminie.
Tym samym ukraińskie władze realizują wcześniejszą decyzję o państwowym pochówku Konowalca. 15 lipca rząd Ukrainy zdecydował o sprowadzeniu jego szczątków z Holandii. W maju władze holenderskie wyraziły zgodę na przeprowadzenie ekshumacji oraz transport szczątków na Ukrainę.
Ukraińskie instytucje przedstawiają Konowalca przede wszystkim jako działacza na rzecz niepodległości Ukrainy. Narodowy Wojskowy Cmentarz Memorialny określał go jako jednego z bojowników o ukraińską państwowość.
W oficjalnym komunikacie podkreślano, że Konowalec miał do końca życia działać na rzecz stworzenia niepodległej i silnej Ukrainy. Władze wskazywały przy tym, że za życia nie miał możliwości powrotu do kraju, a obecny państwowy pochówek ma zapewnić mu miejsce spoczynku na ukraińskiej ziemi.
Decyzja dotycząca Konowalca wpisuje się w szerszą politykę sprowadzania szczątków przywódców ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego. 25 maja 2026 roku na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym pochowano ponownie Andrija Melnyka, jednego z przywódców OUN, oraz jego żonę Sofię. Ich szczątki sprowadzono wcześniej z Luksemburga.
Jewhen Konowalec był pułkownikiem armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, państwa powstałego w następstwie rozpadu imperium rosyjskiego i funkcjonującego w latach 1917–1920. Służył w formacji Strzelców Siczowych, a następnie stanął na czele Ukraińskiej Organizacji Wojskowej.
W 1929 roku Konowalec został pierwszym przywódcą Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, utworzonej w wyniku połączenia kilku ukraińskich organizacji nacjonalistycznych. Zarówno UWO, jak i późniejsza OUN prowadziły działalność konspiracyjną na terenach należących do II Rzeczypospolitej, wykorzystując m.in. sabotaż i zamachy.
Działalność ukraińskich organizacji nacjonalistycznych była wymierzona w polskie instytucje państwowe. UWO, a następnie OUN, stosowały metody terrorystyczne, a ich działalność była przedmiotem zainteresowania oraz represji ze strony polskich władz. Organizacje te utrzymywały również kontakty i współpracę z zagranicznymi służbami wywiadowczymi, w tym niemiecką Abwehrą.
Konowalec kierował UWO, a później OUN, przebywając poza granicami Polski i Ukrainy. W kolejnych latach ukraiński ruch nacjonalistyczny ulegał radykalizacji, a jego część coraz wyraźniej przejmowała ideologię o charakterze skrajnie nacjonalistycznym i faszyzującym.
Konowalec nie dożył jednak okresu II wojny światowej i najkrwawszego etapu działalności OUN. 23 maja 1938 roku został zamordowany w Rotterdamie przez sowieckiego agenta Pawła Sudopłatowa. W zamachu wykorzystano bombonierkę zawierającą materiał wybuchowy.
Choć Konowalec zmarł przed rozpoczęciem masowych zbrodni na ludności polskiej, które miały miejsce podczas II wojny światowej, kierowana przez niego OUN stała się później jednym z głównych ośrodków ukraińskiego nacjonalizmu, którego radykalizacja doprowadziła do powstania struktur odpowiedzialnych za zbrodnie na Polakach.
Sprowadzenie szczątków Konowalca i jego państwowy pochówek pokazują, że współczesne władze Ukrainy wpisują postać pierwszego przywódcy OUN w oficjalną narrację dotyczącą walki o ukraińską niepodległość. Decyzja ta ma również wymiar symboliczny, ponieważ Konowalec pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego.