Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła w środę, 1 lipca 2026 roku, ustawę o utworzeniu Ukraińskiego Panteonu Narodowego. Ma on stać się ogólnokrajowym miejscem pamięci poświęconym – jak zapisano w ustawie – „najwybitniejszym przedstawicielom narodu ukraińskiego”.
Za projektem ustawy nr 15360 zagłosowało 287 deputowanych. Dokument został przyjęty w całości podczas jednego głosowania. Inicjatorem projektu był prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski.
Nowe przepisy określają zasady organizacji i funkcjonowania panteonu. Ustawa reguluje m.in. procedury związane z wyborem zarządcy obiektu, organizacją konkursów architektonicznych i wykonawczych, a także tryb podejmowania decyzji dotyczących upamiętniania zasłużonych obywateli oraz przypadków, w których takie upamiętnienie nie będzie możliwe.
Prace nad projektem zapowiedziano w kwietniu 2026 roku. Następnie, 28 czerwca – w Dniu Konstytucji Ukrainy – Wołodymyr Zełenski skierował projekt ustawy do parlamentu.
Prezydent podkreślał wówczas, że panteon ma być symbolem ciągłości ukraińskiej historii i miejscem pamięci wszystkich bohaterów walczących o państwo na przestrzeni wieków. Jak zaznaczył, Ukraina sama będzie decydować o tym, kogo uznaje za swoich bohaterów i jak kształtuje własną pamięć historyczną.
Poparcie dla inicjatywy wyraził również szef Biura Prezydenta Ukrainy Kyryło Budanow. Ocenił, że utworzenie panteonu będzie elementem „przywracania sprawiedliwości historycznej” oraz wyrazem prawa Ukraińców do samodzielnego kształtowania własnej polityki pamięci. Dodał, że pamięć o poległych żołnierzach powinna zostać zachowana na zawsze.
Projekt wywołuje jednak dodatkowe napięcia w relacjach polsko-ukraińskich. Dyskusja wokół panteonu zbiegła się z wcześniejszymi doniesieniami, według których Kijów nie zamierza rezygnować z planów sprowadzenia do stolicy szczątków Stepana Bandery. Według cytowanych przez media źródeł spór z Polską nie wpłynął na stanowisko władz Ukrainy w kwestiach polityki historycznej.
W publikacjach pojawiły się również wypowiedzi ukraińskich polityków wskazujące, że Kijów nie zamierza zmieniać swojego podejścia do sporów dotyczących rzezi wołyńskiej i oceny wydarzeń historycznych.
Napięcia między Warszawą i Kijowem nasiliły się po decyzji Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu jednej z jednostek Sił Operacji Specjalnych Sił Zbrojnych Ukrainy imienia „Bohaterów UPA”. Ukraińska Powstańcza Armia odpowiada za ludobójstwo ludności polskiej na Wołyniu oraz w Małopolsce Wschodniej. W odpowiedzi prezydent Karol Nawrocki odebrał Zełenskiemu Order Orła Białego.
Prezydent Polski zarzucił władzom Ukrainy przekraczanie granic dobrosąsiedzkich relacji oraz oddawanie czci osobom odpowiedzialnym za zbrodnie na Polakach. Według medialnych doniesień w Pałacu Prezydenckim rozważane jest ograniczenie kontaktów z Wołodymyrem Zełenskim przy jednoczesnym utrzymaniu dalszego wsparcia dla Ukrainy.
Do ukraińskiej polityki historycznej odniósł się także wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz. Podkreślił, że państwo ubiegające się o członkostwo w Unii Europejskiej musi spełniać określone kryteria, a kwestie pamięci historycznej pozostają jednym z istotnych elementów procesu akcesyjnego. Zaznaczył również, że Polska samodzielnie podejmie decyzję dotyczącą ewentualnego poparcia dla członkostwa Ukrainy w Unii Europejskiej.
Komentarz: Zerwanie stosunków z Ukrainą byłoby najlepszym rozwiązaniem tego problemu. Dziwię się, że prawie nikt nie mówi o tym, że około 1 bln zł przeznaczonych na Ukrainę w ostatnich latach przyczyniło się do znacznego osłabienia Polski.